นิศาชล วงศ์สวัสดิ์ (ฟ้า) อาสาคืนถิ่น รุ่น 7

ฉันเกิดในอำเภอพิปูน จังหวัดนครศรีธรรมราช ในพื้นที่เทือกเขาหลวง หันไปทางไหนก็เจอภูเขา สูงจนตอนเป็นเด็กฉันรู้สึกว่ามันแทบจะเฉียดฟ้า
ชีวิตประจำวันของฉันมีสิ่งรอบตัวเป็นนาฬิกา เสียงไก่ขันบอกว่าต้องตื่นไปโรงเรียน รีบอาบน้ำให้ทันมาฟังข่าวพี่สรยุทธทางช่อง 3 ตอนนั้นโทรทัศน์ที่บ้านมีช่องให้ดูอยู่ไม่กี่ช่อง จำได้ก็ช่อง 3, 5, 7 และ 9 พอรถเมล์สีส้มวิ่งผ่าน ก็รู้ว่าต้องเตรียมตัวให้พร้อม รถโรงเรียนกำลังจะมารับ รถเมล์คันนั้นเป็นรถสาธารณะจากอำเภอเข้าเมือง มีอยู่คันเดียว วิ่งวันละรอบ
กลับจากโรงเรียน ฉันต้องรีบทำการบ้านให้เสร็จก่อนสี่โมงเย็น จะได้ออกไปเล่นกับเพื่อนในชุมชน เวลาของเด็กคนหนึ่งเดินไปพร้อมกับเสียงไก่ รายการข่าว รถเมล์ และเวลาเล่นกับเพื่อน
พ่อแม่ฉันทำสวนเหมือนหลายครอบครัวในพื้นที่ ฉันมีโอกาสได้เรียนโรงเรียนเอกชนนอกอำเภอตั้งแต่อนุบาล ขณะที่เพื่อนหลายคนเรียนโรงเรียนใกล้บ้าน ตอนนั้นฉันมองการออกไปเรียนที่อื่นเป็นโอกาส และค่อย ๆ คุ้นเคยกับความคิดว่าถ้าอยากมีชีวิตที่ดี
ฉันต้องพาตัวเองออกไปจากที่นี่

วันนี้พอกลับไปนึกถึงช่วงนั้น ก็อดรู้สึกไม่ได้ว่าฉันเอาแต่ผลักตัวเองไปข้างหน้า จนแทบไม่ได้หันมาสนใจว่าเพื่อนที่เล่นด้วยกันหลังเลิกเรียนกำลังเติบโตอย่างไรในชุมชนเดียวกัน ต่อมาฉันได้เล่นบาสเกตบอล จนได้โควตาไปเรียนที่กรุงเทพฯ ตอนอายุสิบสองปี ฉันต้องรวบรวมความกล้าไปใช้ชีวิตกิน นอน และเรียนห่างจากครอบครัว อยู่ในการดูแลของครูและโค้ชที่ยังไม่รู้จัก พร้อมกับเพื่อนที่มาจากต่างจังหวัดทั่วประเทศ
กลัวไหม ก็คงกลัว แต่ความคิดที่ชัดกว่าในเวลานั้นคือ ฉันต้องออกไปจากพื้นที่หลังเขาแห่งนี้ให้ได้
ปี 2554 เป็นปีแรกที่ฉันเข้าไปอยู่กรุงเทพฯ และเป็นปีที่น้ำท่วมใหญ่พอดี
เมืองที่ฉันเพิ่งเริ่มทำความรู้จักมีน้ำท่วมจนการเดินทางระหว่างหอกับโรงเรียนเปลี่ยนไป พวกเราใช้ฝาลังน้ำแข็งสีแดง แบบที่เห็นตามงานใหญ่ ๆ นั่งแทนเรือเพื่อเข้าออกหอกับโรงเรียน พอนึกถึงทีไรก็ยังขำ เด็กต่างจังหวัดกลุ่มหนึ่งที่เพิ่งมาอยู่เมืองหลวง กลับต้องช่วยกันหาที่กิน ที่นอน และแก้ปัญหาให้ผ่านไปทีละวัน ตอนนั้นพวกเรายังรู้สึกสนุกกับการช่วยกัน ไม่ได้คิดหรอกว่านี่เป็นบทเรียนอะไร ทักษะบางอย่างที่ติดตัวมาจากบ้านก็ถูกหยิบมาใช้เท่าที่จะใช้ได้
แต่การอยู่กรุงเทพฯ ไม่ได้มีแต่เรื่องที่หัวเราะด้วยกันได้ ฉันมีช่วงที่รู้สึกเข้ากับเพื่อนวัยเดียวกันบางคนไม่ได้
โดยเฉพาะเวลาทะเลาะกันเรื่องหน้าตาหรือเปรียบเทียบผลการเรียน ฉันมักได้รับหน้าที่เป็นคนเข้าไปช่วยเคลียร์ แล้วก็กลับมาตั้งคำถามกับตัวเองว่า ทำไมต้องดูถูกกันด้วยเรื่องพวกนี้
หรือเพราะฉันโตมากับเพื่อนอีกแบบหนึ่ง เลยไม่เข้าใจสิ่งที่เกิดขึ้นตรงหน้า
อยู่ไปฉันก็เริ่มเห็นจังหวะของเมืองมากขึ้น ความเบียดเสียด ความรีบ และการแข่งขันที่แทรกอยู่ในหลายเรื่อง พอมีวันหยุด ฉันกลับพยายามหาเวลากลับบ้านอยู่เสมอ เป็นความรู้สึกที่ชวนงงเหมือนกัน ฉันคิดถึงที่ที่ตัวเองพยายามออกมา ทั้งที่เคยมั่นใจว่าอนาคตต้องอยู่ในเมืองแห่งโอกาส
พอถึง ม.6 คำถามเปลี่ยนไปอีกชุด เราเก่งอะไร ถนัดอะไร ชอบอะไร แล้วจะเรียนต่อทางไหน เพื่อนนักกีฬาหลายคนเลือกคณะและมหาวิทยาลัยที่ต่อยอดด้านกีฬา ส่วนฉันเริ่มรู้สึกอิ่มตัวกับการแข่งขัน
ฉันไม่ชอบความรู้สึกของการแพ้ และบางครั้งก็ไม่ชอบความรู้สึกของการชนะ เมื่อมองเห็นความเจ็บปวดของอีกฝ่าย ทั้งที่เล่นกีฬามาหลายปี ฉันกลับเริ่มไม่แน่ใจว่าอยากอยู่กับมันต่อไปหรือเปล่า จึงลองมองหาทางอื่นที่ตัวเองพอจะไปต่อได้
ฉันเลือกเรียนคณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เคยบอกเพื่อนว่าอยากเรียนรู้สังคม เพราะผู้คน พื้นที่ และเวลาเปลี่ยนไปตลอด ฉันอยากรู้ว่าคนคนหนึ่งใช้ชีวิตและตัดสินใจอย่างไร และสิ่งที่เกิดขึ้นกับเขาเกี่ยวข้องกับสังคมหรือนโยบายอย่างไรบ้าง
ชีวิตมหาวิทยาลัยทำให้ฉันผ่อนคลายขึ้น ได้เจอความแตกต่าง ความคิดสร้างสรรค์ และเพื่อนที่ช่วยเหลือกัน
มีอิสระให้ลองหาคำตอบโดยไม่ต้องรู้ทุกอย่างตั้งแต่แรก หนึ่งในพื้นที่ที่ฉันเลือกไปฝึกงานคือเรือนจำ ตอนนั้นฉันมองว่าเป็นพื้นที่ปลายทางของกระบวนการยุติธรรมที่อยากเข้าไปเรียนรู้
เคยพูดติดตลกกับเพื่อนว่า ถ้าจะได้เข้าไปอยู่ในคุกโดยไม่ใช่ตอนฝึกงาน ก็คงต้องเป็นตอนทำผิดเสียเอง
จึงเลือกเรียนวิชาที่เกี่ยวกับกระบวนการยุติธรรมด้วยความอยากรู้ การเข้าไปจริงทำให้ฉันได้เรียนรู้ชีวิตภายใต้กฎระเบียบ และได้ทำกรณีศึกษาเรื่องราวของผู้คน สิ่งที่เคยมองจากข้างนอกมีรายละเอียดเพิ่มขึ้น
ฉันเริ่มเข้าใจการตัดสินใจของคนคนหนึ่งในช่วงเวลาหนึ่งมากขึ้น แม้จะไม่ได้มีคำตอบให้ทุกเรื่องก็ตาม
สี่ปีในมหาวิทยาลัยทำให้ความสนใจเรื่องสังคมและผู้คนยังเดินต่อ จนเรียนจบปริญญาตรีและเจอสถานการณ์โควิด ฉันเริ่มรู้สึกว่ากรุงเทพฯ ไม่ตอบโจทย์ชีวิตเหมือนเดิมแล้ว พอนับดู ฉันอยู่ที่นั่นมาประมาณสิบปี ตั้งแต่เด็กอายุสิบสองจนถึงวันที่เรียนจบ
สิบปีแล้วเหรอ
ฉันคิดว่าบางทีอาจถึงเวลาที่พอจะมี “คัมภีร์” อะไรบางอย่างติดตัวกลับมาทำงานที่บ้านได้แล้ว คิดอย่างนั้นก็ขำตัวเองอยู่เหมือนกัน
เพราะยังไม่รู้หรอกว่าคัมภีร์ที่ว่าจะใช้ได้จริงแค่ไหน


เดือนกรกฎาคม 2564 ฉันย้ายกลับมา เริ่มทำงานประเด็นเด็กและเยาวชน ก่อนขยับมาทำงานด้านสุขภาวะชุมชนที่เกี่ยวข้องกับคนหลายกลุ่มและภาคีหลายฝ่าย แล้วก็พบว่ามีเรื่องที่ฉันยังไม่รู้อีกเยอะมาก การทำงานในพื้นที่ต้องค่อย ๆ ทำความรู้จักวัฒนธรรม ประเพณี ความเป็นอยู่ และความขัดแย้งที่มีอยู่ในชุมชน ฉันลงพื้นที่ ถอดบทเรียน วิเคราะห์ และพยายามทำความเข้าใจสิ่งที่เกิดขึ้นหน้างานอยู่ตลอด ความรู้ที่เรียนมาช่วยให้ตั้งคำถามได้ แต่รายละเอียดของแต่ละพื้นที่ต้องไปฟัง ไปเห็นและเรียนรู้อีกที
ตั้งแต่กลางปี 2564 ถึงปี 2566 ฉันมีโอกาสเดินทางไปเรียนรู้พื้นที่เครือข่ายหลายแห่งในภาคใต้ ยิ่งไปเห็นงานของที่อื่น ก็ยิ่งมีคำถามถึงพื้นที่ของตัวเอง แล้วพิปูนมีอะไรบ้างวะ ตอนนี้บ้านเราไปถึงไหนแล้ว
ฉันเดินทางไปทำความรู้จักชุมชนอื่น แต่ยังรู้จักบ้านเกิดตัวเองไม่มากนัก พื้นที่ที่ฉันผลักตัวเองออกมาตลอดยังมีครอบครัวอยู่ที่นั่น และถ้าวันหนึ่งฉันกลับไปใช้ชีวิตที่นั่นจริง ๆ จะอยู่แบบไหน จะทำงานอะไร จะเริ่มต้นคุยกับใคร
ช่วงนั้นฉันเริ่มหาข้อมูล มองหาเครื่องมือและคนที่พอจะเป็นที่ปรึกษาได้ อยากรู้ว่าการกลับบ้านต้องเตรียมตัวอย่างไร จนได้เข้าร่วมโครงการอาสาคืนถิ่น รุ่น 7 ของมูลนิธิอาสาสมัครเพื่อสังคม หรือ มอส.
ตลอดประมาณหนึ่งปีในโครงการ ฉันได้เจอเพื่อนจากหลายภูมิภาคที่กำลังคิดเรื่องคล้ายกัน อยากกลับไปอยู่บ้าน อยากสร้างอาชีพ และอยากมีส่วนร่วมกับชุมชน แต่แต่ละคนก็ต้องหาวิธีของตัวเองว่าจะอยู่รอดและอยู่ร่วมกับผู้คนในพื้นที่อย่างไร
การมีเพื่อนที่กำลังลองไปพร้อมกันทำให้ฉันกล้าขึ้น ฉันได้เครื่องมือและทักษะบางอย่างกลับมาใช้ ได้ลองคิดว่าถ้าจะทำงานที่พิปูน ควรเริ่มจากอะไร และจะคุยกับคนที่นี่อย่างไรให้สิ่งที่อยากทำสอดคล้องกับชีวิตของพวกเขา หลังจากนั้นฉันเริ่มรู้สึกสนุกกับบ้านเกิดมากขึ้น ได้ทดลองทำ Local Healing ทำงานกับเด็กและเยาวชน พัฒนาศูนย์การเรียนรู้และผลิตภัณฑ์ รวมถึงชวนหน่วยงานและภาคีอื่น ๆ เข้ามาทำงานร่วมกัน บางครั้งความรู้สึกก็เรียบง่ายมาก แค่อยากบอกว่า ในนครศรีธรรมราชมีอำเภอพิปูน บ้านฉันอยู่ตรงนี้ด้วยนะ

งานเหล่านี้ค่อย ๆ เกิดขึ้นภายใต้ชื่อ “Stay in style – อยู่แต่สวน” เป็นการรวมตัวของคนที่อยากมีพื้นที่มาช่วยกันคิด ช่วยกันออกแบบว่าจะทำอะไรกับบ้านเกิดได้บ้าง ยังมีเรื่องให้ลอง มีคนให้คุย และมีรายละเอียดที่ต้องเรียนรู้เพิ่มอยู่เรื่อย ๆ ทุกวันนี้ฉันเริ่มเห็นคนข้างนอกสนใจพิปูนมากขึ้น และเห็นคนในพื้นที่รู้สึกดีกับบ้านของตัวเอง ระหว่างทางที่กลับมาทำงานที่นี่ก็มีวันที่เหนื่อย มีเรื่องที่ลองแล้วไม่เป็นอย่างที่คิด และมีคำถามที่ยังตอบไม่ได้ โชคดีที่ฉันมีเพื่อน พี่น้องในชุมชน และเพื่อนเครือข่ายคอยรับฟัง ช่วยคิด ช่วยลงมือ บางครั้งก็แค่อยู่ข้าง ๆ ในวันที่ฉันยังไม่รู้ว่าจะไปต่ออย่างไร ขอบคุณทุกคนที่คอยพยุงกันขึ้นจากความเหนื่อย
และยังเคียงข้างกันท่ามกลางความท้าทายที่เข้ามาเรื่อย ๆ
ถ้าอ่านมาถึงตรงนี้แล้วอยากรู้ว่าพิปูนเป็นอย่างไร อยากชวนให้ลองมาใช้เวลาที่บ้านเราสักหน่อย มานั่งคุยกับผู้คน เดินดูสวน ลองทำกิจกรรมด้วยกัน หรือจะนั่งมองภูเขาเฉย ๆ ก็ได้ ฉันเองก็ยังรู้จักบ้านเกิดเพิ่มขึ้นจากการทำงานและพูดคุยกับคนที่นี่อยู่ทุกวัน ถ้าคุณมา เราอาจได้เดินไปเจออะไรด้วยกันอีก
หันไปทางไหนก็ยังเจอภูเขาสูงเหมือนตอนเด็ก ต่างกันตรงที่วันนี้ฉันอยากชวนคนอื่นเข้ามารู้จักพื้นที่ที่ตัวเองเคยอยากไปให้ไกล หากมีโอกาสมาพิปูน
แวะมาหากันนะ บ้านฉันอยู่ตรงนี้ ยินดีต้อนรับเสมอ




ติดตามอ่าน The Experimental Ground: พื้นที่ทดลองทางความคิด บทบันทึกและร่องรอยการเดินทางของคนทำงานสังคม ได้ที่นี่
#มูลนิธิอาสาสมัครเพื่อสังคม #thaivolunteerservice
